కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ‘స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్’ (SIR) ప్రక్రియ దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చనీయాంశమైంది. ఈ ఏడాది కాలంలో ఏకంగా 6 కోట్ల మంది ఓటర్ల పేర్లు జాబితా నుంచి తొలగించబడ్డాయి. ఈ చర్య రాజకీయ వివాదానికి దారితీసినప్పటికీ, సుప్రీంకోర్టు దీనిని సమర్థించింది.
Key Points
కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన SIR ప్రక్రియ ఏడాదిలో 6 కోట్ల ఓటర్ల పేర్లను తొలగించింది.
ఈ ప్రక్రియపై విపక్షాలు తీవ్ర ఆరోపణలు చేసినా, సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది.
తొలగించిన ఓటర్లలో 66 లక్షల మందికి పైగా మరణించినవారే.
ఓటు కోల్పోయినవారు సంక్షేమ పథకాలకు కూడా దూరం కావడం గమనార్హం.
SIR ప్రక్రియ: వివాదం వెనుక అసలు నిజం
దేశంలో ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన కోసం కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (EC) ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన ‘స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్’ (SIR) ప్రక్రియ విజయవంతంగా ఏడాది పూర్తి చేసుకుంది. ఈ ఒక్క ఏడాదిలోనే దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 6 కోట్ల మంది ఓటర్ల పేర్లను జాబితా నుంచి తొలగించినట్లు పిటిఐ వార్తా సంస్థ వెల్లడించింది. విపక్షాలు, ఎన్నికల సంఘం మధ్య తీవ్ర రాజకీయ వివాదానికి దారితీసిన ఈ ప్రక్రియకు సుప్రీంకోర్టు సైతం రాజ్యాంగబద్ధతను సమర్థిస్తూ పచ్చజెండా ఊపింది. ప్రస్తుతం ఈ డ్రైవ్ దేశంలోని 19 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో కొనసాగుతోంది.
గతేడాది జూన్ 24న బీహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు ఈ ఎస్ఐఆర్ (SIR) పైలట్ ప్రాజెక్ట్ను ఎన్నికల సంఘం ప్రారంభించింది. ఆ తర్వాత నిర్వహించిన ప్రక్షాళనలో బీహార్ ఓటర్ల జాబితా నుంచి దాదాపు 65 లక్షల మంది పేర్లను తొలగించారు. అయితే, సరైన పత్రాలు లేవనే సాకుతో అధికార బీజేపీకి లబ్ధి చేకూర్చేందుకే ఎన్నికల సంఘం పౌరుల ఓటు హక్కును కాలరాస్తోందని విపక్షాలు, సామాజిక కార్యకర్తలు ఆరోపించారు.
ఈ వివాదం కోర్టుకు చేరగా, ఈ ఏడాది మార్చిలో సుప్రీంకోర్టు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికల సంఘం చర్యలను సమర్థిస్తూ తీర్పునిచ్చింది. అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ ఓటు హక్కు కల్పించడం, అర్హత లేని వారిని తొలగించడమే లక్ష్యంగా సాగుతున్న ఈ ప్రక్రియను ఎన్సీఈఆర్టీ (NCERT) తమ సోషల్ సైన్స్ పాఠ్యపుస్తకాల్లో కూడా చేర్చింది.
ఓటర్ల జాబితా నుంచి పేర్లు తొలగించిన వ్యక్తులకు పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ ప్రభుత్వాలు గట్టి షాక్ ఇచ్చాయి. ఇటీవల జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల అనంతరం, ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన డేటాను సామాజిక భద్రతా పథకాలతో అనుసంధానం చేస్తున్నట్లు ఇరు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రకటించాయి. దీంతో ఓటు కోల్పోయిన వారు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సంక్షేమ పథకాలకు కూడా దూరం కానున్నారు.
గతేడాది అక్టోబర్ 27న ప్రకటించిన రెండో దశలో భాగంగా ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు, రాజస్థాన్, ఛత్తీస్గఢ్, కేరళ, పుదుచ్చేరి, అండమాన్ నికోబార్, లక్షద్వీప్, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, గోవాలలో ప్రక్షాళన చేపట్టారు. ఈ రాష్ట్రాల్లో అంతకుముందు 50.99 కోట్లుగా ఉన్న మొత్తం ఓటర్ల సంఖ్య, ఈ డ్రైవ్ తర్వాత 45.81 కోట్లకు పడిపోయింది. అంటే ఏకంగా 5.18 కోట్ల ఓట్లు (10.2 శాతం) తగ్గాయి.
వీరిలో మరణించిన ఓటర్లు 66,88,636 మంది ఉండగా, అత్యధికంగా ఉత్తరప్రదేశ్ నుంచి 25.47 లక్షలు, ఎన్నికలు జరగనున్న పశ్చిమ బెంగాల్ నుంచి 24.16 లక్షల మంది చనిపోయిన వారి పేర్లను తొలగించారు. ఇవి కాకుండా అభ్యంతరాలు, విచారణల తర్వాత మరో 63.16 లక్షల మంది పేర్లను ఎస్ఐఆర్ తొలగించింది. ఈ 12 రాష్ట్రాల్లో ఉత్తరప్రదేశ్ అందరికంటే చివరగా తుది ఓటర్ల జాబితాను విడుదల చేసింది.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు: రాజ్యాంగబద్ధతకు ఆమోదం
ప్రస్తుతం మే 14న ప్రారంభమైన మూడో దశ ఎస్ఐఆర్ ప్రక్రియ శరవేగంగా సాగుతోంది. ఇందులో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలతో పాటు కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, పంజాబ్, ఒడిశా, హర్యానా, దిల్లీ సహా 16 రాష్ట్రాలు, 3 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 36.73 కోట్ల మంది ఓటర్లు ఉన్న ఈ ప్రాంతాల్లో ప్రక్షాళన ప్రక్రియ ఈ ఏడాది చివరలో ముగియనుంది.
ప్రశ్న 1: ఎస్ఐఆర్ (SIR) ప్రక్రియ అంటే ఏమిటి?
జవాబు: ఓటర్ల జాబితాను సంపూర్ణంగా ప్రక్షాళన చేసేందుకు ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ప్రత్యేక డ్రైవ్ ఇది. అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ ఓటు హక్కు కల్పించడం, నకిలీ లేదా మరణించిన వారి పేర్లను తొలగించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
ప్రశ్న 2: ఈ ప్రక్షాళన వల్ల ఓటు కోల్పోయిన వారికి జరిగే నష్టం ఏమిటి?
జవాబు: ఓటు హక్కు కోల్పోవడంతో పాటు పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాలలో ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు, సామాజిక భద్రతా లబ్ధిని కూడా కోల్పోవాల్సి వస్తుంది.
సంక్షేమ పథకాలపై ఓటర్ల తొలగింపు ప్రభావం
ప్రశ్న 3: ఈ ఓటర్ల జాబితా సవరణపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఏమిటి?
జవాబు: ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ఈ ప్రత్యేక ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన (SIR) ప్రక్రియ రాజ్యాంగబద్ధంగా సరైనదేనని ఈ ఏడాది మార్చిలో సుప్రీంకోర్టు ఏకగ్రీవంగా తీర్పునిచ్చింది.
ప్రశ్న 4: తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఈ ప్రక్రియ ఎప్పుడు ముగుస్తుంది?
జవాబు: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు ఉన్న మూడో దశ ఎస్ఐఆర్ ప్రక్రియ ఈ ఏడాది మే 14న ప్రారంభమైంది. ఇది 2026 చివరలో ముగియనుంది.
ప్రవీణ్ కుమార్ లెంకల ప్రస్తుతం హిందుస్తాన్ టైమ్స్ తెలుగు ఎడిటర్గా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. జర్నలిజంలో 25 ఏళ్ల సుదీర్ఘ అనుభవం కలిగిన వీరు, గతంలో సాక్షి దినపత్రికలో ఢిల్లీ నేషనల్ బ్యూరో చీఫ్గా (2014-2021) సుమారు ఎనిమిదేళ్ల పాటు పనిచేశారు. ఆ సమయంలో జాతీయ రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, కేంద్ర బడ్జెట్, సార్వత్రిక ఎన్నికలు, రాష్ట్రాల శాసన సభలకు ఎన్నికలు తదితర అనేక అంశాలపై కథనాలు, విశ్లేషణలు, పరిశీలనాత్మక వార్తలు అందించారు. పార్లమెంటు ప్రొసీడింగ్స్ నుంచి.. సుప్రీంకోర్టు విచారణల వరకు కవరేజీలో విశేష అనుభవం ఉంది. ఢిల్లీలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల రాజకీయ పరిణామాలు, అభివృద్ధి సంబంధిత పెండింగ్ సమస్యలు లోతుగా అందించారు. అంతకుముందు హైదరాబాద్లో సాక్షి టాస్క్ఫోర్స్ బ్యూరోలో (2008-2013) పనిచేస్తూ భూకుంభకోణాలు, ఫైనాన్స్ సంస్థల మోసాలు, వైట్ కాలర్ స్కామ్స్ను వెలికితీశారు. ముఖ్యంగా పోలీసు వ్యవస్థలోని ‘ఆర్డర్లీ వ్యవస్థ’పై వీరు చేసిన పరిశోధనాత్మక కథనాలు ప్రభుత్వం ఆ వ్యవస్థను రద్దు చేయడానికి కారణమయ్యాయి.
ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళన ప్రక్రియ అర్హులైన పౌరులకు ఓటు హక్కు కల్పించడంలో కీలకమైనప్పటికీ, తొలగింపుల పారదర్శకతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. సంక్షేమ పథకాలతో అనుసంధానం చేయడం మరింత చర్చకు దారితీస్తోంది.
